Ja, bestaande door de Belastingdienst beoordeelde modelovereenkomsten mogen in 2026 nog worden gebruikt, maar alleen wanneer partijen feitelijk volgens de overeenkomst werken. De goedgekeurde modellen blijven bruikbaar tot en met 31 december 2029. Zonder overeenstemming tussen papier en praktijk biedt zo'n overeenkomst geen enkele bescherming tegen een correctie door de Belastingdienst.
Kort samengevat:
- Controleer of het model vóór 6 september 2024 is beoordeeld, noteer het kenmerknummer en laat de geel gemarkeerde kernbepalingen ongewijzigd.
- Laat de zzp’er zelf de aanpak en werktijden bepalen, sta vervanging toe en voorkom hiërarchische aansturing die bij een dienstbetrekking past.
- Beoordeel werkgeversgezag, persoonlijke arbeid en ondernemersrisico samen; geen criterium weegt afzonderlijk zwaarder, dus documenteer ook opdrachtgevers en eigen investeringen.
- Bewaar de overeenkomst, opdrachtomschrijving, facturen en relevante e-mails; beide partijen moeten kunnen aantonen dat de praktijk aansluit bij de afspraken.
- De Wet DBA blijft in 2026 gelden; de Zelfstandigenwet is nog niet van kracht en heeft januari 2028 als beoogde ingangsdatum.
Inhoudsopgave
- Wat is de Wet DBA en waarom bestaan modelovereenkomsten?
- Hoe werken modelovereenkomsten in de praktijk?
- Belangrijkste beoordelingscriteria: wat telt mee en hoe wegen ze samen?
- Verantwoordelijkheden van opdrachtgever en zzp'er bij gebruik van een modelovereenkomst
- Werken met modelovereenkomsten in 2026: actuele regels en handhaving
- Praktische checklist: stappen, teksten en bewijsstukken om goed gedocumenteerd te werken
- Hoe Smart ZZP kan helpen bij contractchecks en dossieropbouw
- Redactionele visie: verstandig omgaan met modelovereenkomsten in 2026
- Hulp nodig bij jouw modelovereenkomst of administratie?
- Veelgestelde vragen
- Bronnen
Wat is de Wet DBA en waarom bestaan modelovereenkomsten?
De Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties regelt hoe opdrachtgevers en zzp'ers kunnen vaststellen of er sprake is van een echte zelfstandige samenwerking of van verkapt werknemerschap. Het doel is simpel: voorkomen dat opdrachtgevers loonheffingen ontduiken door werknemers als zelfstandige in te huren, en tegelijk duidelijkheid bieden aan wie wél echt voor eigen rekening werkt.
Modelovereenkomsten zijn standaardcontracten die de Belastingdienst ooit heeft beoordeeld op bepalingen die wijzen op zelfstandigheid. Zo'n model geeft op zichzelf geen garantie: het beschrijft alleen een werkwijze die, als die ook echt wordt toegepast, niet wijst op een dienstbetrekking.
Bij het raadplegen van een officieel model let je op:
- Het kenmerknummer dat bij het specifieke model hoort.
- De beoordelingsdatum en de geldigheidstermijn tot 31 december 2029.
- De geel gemarkeerde kernbepalingen die ongewijzigd moeten blijven.
Hoe werken modelovereenkomsten in de praktijk?
Een modelovereenkomst biedt zekerheid per specifieke opdracht, niet als algemeen vrijwaringsbewijs voor alle samenwerkingen. De tekst van het contract is het startpunt, maar de dagelijkse uitvoering bepaalt of die zekerheid ook standhoudt.
- Teken een passend model. Kies een overeenkomst die aansluit bij de echte aard van de opdracht, met bepalingen over vrije vervanging, geen inhoudelijke aansturing en geen integratie in de organisatie.
- Werk daadwerkelijk zo. Laat de zzp'er zelf bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd, zonder vaste werktijden of hiërarchische aansturing die bij een dienstbetrekking past.
- Leg afwijkingen niet toe. Zodra de praktijk verschilt van het contract, bijvoorbeeld omdat vervanging in de praktijk nooit wordt toegestaan, vervalt de bescherming die het model zou moeten bieden.
De meest gemaakte fout is denken dat een ondertekend model voldoende is. De Belastingdienst benadrukt zelf dat alleen de werkelijke uitvoering telt, niet het papier alleen.
Belangrijkste beoordelingscriteria: wat telt mee en hoe wegen ze samen?
Drie hoofdcriteria bepalen of een samenwerking als zelfstandig geldt: werkgeversgezag, verplichting tot persoonlijke arbeid en het dragen van ondernemersrisico. Geen van deze elementen is op zichzelf beslissend.
- Werkgeversgezag gaat over wie de inhoud en organisatie van het werk bepaalt; een zzp'er die zelf werktijden, aanpak en prioriteiten kiest, wijst op zelfstandigheid.
- Persoonlijke arbeid speelt wanneer een opdrachtnemer zich niet kan laten vervangen; vrije vervanging ondersteunt juist zelfstandigheid.
- Ondernemersrisico blijkt uit zaken als meerdere opdrachtgevers hebben, zelf investeren, klanten werven en financieel risico dragen bij te laat of slecht werk.
Volgens de Rijksoverheid bestaat er geen rangorde tussen deze gezichtspunten: ondernemerschap weegt volwaardig mee naast aansturing en risico, en de uitkomst volgt uit de combinatie van alle aanwijzingen samen.
Pro-tip: Bewaar bewijs van meerdere opdrachtgevers en eigen investeringen, want dat onderbouwt ondernemersrisico het sterkst.
Verantwoordelijkheden van opdrachtgever en zzp'er bij gebruik van een modelovereenkomst
Een modelovereenkomst is nooit verplicht, maar zodra je er een gebruikt, draagt elke partij een eigen aandeel in de bewijslast. Ondernemersplein wijst erop dat opdrachtgever en zzp'er samen moeten beoordelen of er geen sprake is van een dienstbetrekking, en dat de feitelijke praktijk zwaarder weegt dan de contracttekst alleen.
Praktisch betekent dit:
- De opdrachtgever bewaart de opdrachtomschrijving en onderbouwt waarom er geen aansturing plaatsvindt.
- De zzp'er bewaart facturen, offertes en communicatie die ondernemerschap aantonen.
- Beide partijen verwijzen in correspondentie naar het kenmerknummer van het gebruikte model.
Elke afwijking tussen wat het contract zegt en wat er daadwerkelijk gebeurt, verhoogt het risico op een naheffing voor de opdrachtgever.
Werken met modelovereenkomsten in 2026: actuele regels en handhaving
De Belastingdienst beoordeelt sinds 6 september 2024 geen nieuwe modelovereenkomsten meer, maar bestaande goedgekeurde modellen blijven geldig tot en met 31 december 2029. Dat geeft tot die datum een stabiel kader, zolang je een model gebruikt dat al vóór die peildatum was beoordeeld.
Ondertussen werkt het kabinet aan bredere wetgeving. De Zelfstandigenwet stond in 2026 nog in internetconsultatie, met een beoogde inwerkingtreding in januari 2028 en een consultatietermijn die liep tot 29 oktober 2026. Tot die wet daadwerkelijk ingaat, blijft de Wet DBA het geldende kader.
Op handhavingsvlak kiest het kabinet voor een geleidelijke aanpak. Volgens de Rijksoverheid is gekozen voor meer rust en duidelijkheid richting zzp'ers, met een deel van eerdere verduidelijkingsvoorstellen geschrapt om marktonrust te beperken. Dat betekent niet dat handhaving stilligt: correcties en eventuele boetes blijven mogelijk wanneer de praktijk duidelijk afwijkt van de overeenkomst.
Praktische checklist: stappen, teksten en bewijsstukken om goed gedocumenteerd te werken
Een sterk dossier begint bij de start van de opdracht, niet pas wanneer de Belastingdienst vragen stelt.
- Controleer het kenmerk. Zoek het model op in het register van algemene modelovereenkomsten en bevestig dat het al vóór 6 september 2024 was beoordeeld.
- Neem het kenmerk op in correspondentie. Verwijs bij facturen en opdrachtbevestigingen naar het kenmerknummer, zodat de koppeling tussen contract en praktijk aantoonbaar is.
- Bouw een dossier op. De Belastingdienst adviseert om de ondertekende overeenkomst, opdrachtomschrijving, facturen en relevante e-mails samen te bewaren als bewijs dat praktijk en contract overeenkomen.
- Check periodiek. Beoordeel bij elke nieuwe opdracht opnieuw of de werkwijze nog past bij het gekozen model, vooral bij langlopende samenwerkingen.
Wie zorg draagt voor een goed gedocumenteerde administratie, vindt ook bij de praktische tutorial over de belastingaangifte 2026 aanvullende aanknopingspunten voor facturatie en dossieropbouw.
Pro-tip: Scan losse e-mails en opdrachtbevestigingen direct na elke opdracht in, zodat je dossier nooit achterstallig raakt.
Hoe Smart ZZP kan helpen bij contractchecks en dossieropbouw
Wij ondersteunen zzp'ers en opdrachtgevers sinds 2014 bij het op orde brengen van administratie en fiscale vraagstukken, vanuit onze vestigingen in Amsterdam en Haarlem. Wij werken met boekhoudsoftware waarmee dossiers digitaal en overzichtelijk blijven.
Concreet bieden we ondersteuning bij:
- Beoordeling of een gekozen modelovereenkomst past bij de werkelijke werkwijze.
- Opbouw en bewaring van een dossier met facturen en opdrachtomschrijvingen.
- Fiscaal advies over loonheffingen en mogelijke herbeoordelingen.
Voor meer achtergrond bij sectorspecifieke situaties verwijzen we ook naar onze toelichting over de modelovereenkomst zzp zorg en naar de uitleg over zelfstandige versus werknemer.
Redactionele visie: verstandig omgaan met modelovereenkomsten in 2026
Een modelovereenkomst is geen vrijbrief, ook niet wanneer die nog tot 2029 geldig is. Wie denkt dat het ondertekende papier het werk doet, onderschat hoezeer de praktijk telt bij een beoordeling. Onze prioriteit voor 2026: laat de werkwijze structureel aansluiten op het contract en bewaar bewijs voortdurend, niet pas achteraf. Twijfel je over een specifieke situatie, laat een onafhankelijke partij dan meekijken voordat er een geschil ontstaat.
— Smartzzp
Hulp nodig bij jouw modelovereenkomst of administratie?
Wij helpen zzp'ers en opdrachtgevers die willen controleren of hun modelovereenkomst nog aansluit bij hun werkwijze, en bouwen het dossier daarna mee op.
Onze dienstverlening omvat onder meer:
- Contractcheck en advies over de juiste modelovereenkomst voor jouw situatie.
- Volledige boekhouding en btw-aangiftes via onze boekhoudkundige dienstverlening.
- Salarisadministratie en loonstroken, inclusief een extra toeslag per loonstrook bij maatwerk, via onze salarisadministratie.
- Fiscaal advies over loonheffingen via onze belastingaangiftes.
Wie liever eerst zelf meer leest over de recente wetswijzigingen, vindt bij onze partner Search-On een overzicht van de DBA-wetgeving. Wil je weten welk pakket, zoals SmartZZP Start, SmartZZP Groei, SmartZZP Plus of SmartZZP Pro, bij jouw situatie past? Bekijk de mogelijkheden op Smartzzp en plan een kennismaking.
Veelgestelde vragen
Wat staat er in een modelovereenkomst?
Een modelovereenkomst beschrijft de afspraken tussen opdrachtgever en zzp'er over werkwijze, vervanging, aansturing en betaling, met als doel te tonen dat er geen dienstbetrekking ontstaat. Belangrijke onderdelen zijn de geel gemarkeerde kernbepalingen, het kenmerknummer en de toelichting die aangeeft waarom het model geen werkgeversgezag inhoudt.
Wat zijn de nieuwe zzp-regels in 2026?
In 2026 blijft de Wet DBA het geldende kader, terwijl de Zelfstandigenwet nog in internetconsultatie zit met een beoogde inwerkingtreding in januari 2028. Het kabinet kiest voorlopig voor meer rust en duidelijkheid in plaats van ingrijpende nieuwe regels.
Wat is de wettekst van de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties?
De Wet DBA regelt hoe opdrachtgevers en opdrachtnemers kunnen vaststellen of een arbeidsrelatie als dienstbetrekking geldt voor de loonheffingen, en vervangt de eerdere VAR-verklaring door modelovereenkomsten en een gezamenlijke beoordelingsplicht. De volledige wettekst en toelichting staan op de website van de Belastingdienst en in de officiële wetgevingsdocumenten van de Rijksoverheid.
Wat zijn de wettelijke regels rond schijnzelfstandigheid voor zzp'ers?
Schijnzelfstandigheid ontstaat wanneer de feitelijke werkrelatie kenmerken van een dienstbetrekking vertoont, zoals werkgeversgezag of een verplichting tot persoonlijke arbeid zonder ondernemersrisico. Ondernemersplein bevestigt dat een modelovereenkomst niet verplicht is, maar dat opdrachtgever en zzp'er samen moeten beoordelen of de praktijk aansluit bij zelfstandig ondernemerschap.
Bronnen
- Werken volgens een modelovereenkomst - hoe doe ik dat? | Belastingdienst
- Ondernemerschap blijft volwaardig criterium bij beoordelen schijnzelfstandigheid | Rijksoverheid